Udział ludności kurpiowskiej w wojnach I RP i walkach o niepodległość w wybranych pracach Adama Chętnika

Abstrakt

Artykuł przedstawia zagadnienie udziału ludności kurpiowskiej w wojnach I Rzeczpospolitej oraz w okresie walk o niepodległość na wybranych przykładach tekstów Adama Chętnika. Tekst – wygłoszony w trakcie konferencji „Adam Chętnik – badacz pogranicza” – nie rości sobie praw do wyczerpania tematu, lecz jest jedynie skromną formą zasygnalizowania niniejszego zagadnienia. Chętnik nie był zawodowym historykiem, a przedstawiona – na wybranych przykładach – wizja partycypacji Kurpiów w wysiłku niepodległościowym, nosi cechy swoistej mitologizacji tego tematu. Jak zauważono, Chętnik przedstawiał wspomniany udział stosunkowo ogólnie. Skupiał się na pokazaniu patriotycznej postawy Kurpiów, w ten sposób ukazując ich wielowiekowe związki z Rzeczpospolitą. Niektórym zagadnieniom, takim jak walki Kurpiów ze Szwedami czy postać na wpół legendarnego bohatera kurpiowskiego – Stacha Konwy – Chętnik poświęcał więcej miejsca w swojej twórczości. Szczególnie ten drugi temat obecny był zarówno w jego dorobku piśmienniczym, jak i działalności regionalistycznej. Bliższe mu chronologicznie czasy powstania listopadowego i styczniowego przedstawione zostały skromniej, być może dlatego, że trudno było w tym przypadku wyodrębnić indywidualnych bohaterów o pochodzeniu kurpiowskim. Chętnikowska wizja udziału Kurpiów w wojnach I Rzeczpospolitej oraz w późniejszym wysiłku niepodległościowym nie zawsze pozostaje w zgodzie z ustaleniami historyków. Najlepszym przykładem są rozbieżności pomiędzy narracją przedstawioną w jego publikacjach („Kurpie” oraz „Puszcza Kurpiowska”) a wynikami badań Wiesława Majewskiego dotyczące przebiegu i wyniku starć Kurpiów z oddziałami szwedzkimi w trakcie wielkiej wojny północnej.