Rola mniejszości wyznaniowych w rozwoju gospodarczym Mazowsza Północno-Wschodniego do powstania listopadowego

Abstrakt

Artykuł odnosi się do dziejów gospodarczych Mazowsza Północnego od końca Rzeczypospolitej (II połowa XVIII w.) do wybuchu powstania listopadowego (1830). Dzielnica ta miała początkowo dość jednolitą strukturę wyznaniową i narodową. Pewną rolę gospodarczą odgrywali Żydzi zamieszkali głównie na wsiach, chociaż i tak ich liczba w rozległej parafii ostrołęckiej była znikoma. Jeśli chodzi o „akatolików” (tak określano protestantów, a właściwie luteran), to na terenie parafii mieszkała tylko jedna rodzina.

Sytuacja zmieniła się po rozbiorach – władze pruskie rozpoczęły akcję kolonizacyjną ludności niemieckiej oraz pozwoliły Żydom na osiedlanie się w byłych miastach królewskich. Spowodowało to przybycie do miast kilkanaście rodzin niemieckich oraz sporej liczby Żydów (wedle spisu ludności z 1817 r. mieszkało ich w całej parafii 338).

Politykę sprowadzania kolonistów niemieckich, ale już ze względów gospodarczych, kontynuowały władze Królestwa Polskiego. Planowano nawet utworzenie osady „fabrycznej”, gdzie mieli mieszkać sprowadzeni fabrykanci. Okazało się jednak, że plany były zbyt ambitne – do 10 zbudowanych dwurodzinnych domów sprowadziło się jedynie dwie rodziny „fabrykantów”.

Na przykładzie Ostrołęki możemy obserwować zwiększający się udział Żydów i Niemców-ewangelików w gospodarce miejskiej. Tuż przed wybuchem powstania listopadowego stanowili oni odpowiednio: 30,5% oraz 6,36% wszystkich Profesjonalistów, jak określano wszystkich wykonujących nierolnicze zawody mieszkańców Ostrołęki i okolicznych miejscowości. W następnych dziesięcioleciach obraz ten zmieniał się jeszcze bardziej.